Buty robocze klasy S3
Buty robocze S3 to obuwie bezpieczne na budowę i na podłoże zaśmiecone ostrymi resztkami. Podnosek chroni palce przed uderzeniem i ściskaniem, wkładka w spodzie odpowiada za odporność na przebicie, a urzeźbiona podeszwa oraz cholewka z deklarowaną odpornością na przenikanie wody dopełniają tę klasę.
Sięga się po nie tam, gdzie oba zagrożenia występują razem: przy montażu konstrukcji i instalacji, na budowie w stanie surowym, przy rozbiórce oraz w strefach przeładunku, gdzie ładunek bywa blisko stopy. Resztę kompletu na taką robotę zbierają odzież budowlana oraz rękawice robocze.
Zastosowanie obuwia przy montażu, budowie i w logistyce
Buty budowlane S3 są przeznaczone do prac budowlano-montażowych, gdy przenoszone elementy mogą uderzyć w palce, a podłoże kryje ostre pozostałości materiałów. Podnosek odpowiada na ryzyko uderzenia i ściskania palców, natomiast wkładka typu P zabezpiecza spód stopy przed przebiciem. Przy montażu konstrukcji, instalacji i pracach wykończeniowych liczy się też urzeźbiona podeszwa, bo plac budowy rzadko bywa suchy i równy.
W magazynie oraz podczas kompletacji i przeładunku obuwie S3 można uwzględnić, gdy w pobliżu stanowiska występuje ryzyko uderzenia w palce lub przebicia spodu stopy przez ostre elementy. Gdy potrzebna jest wodoszczelność, przejście do kategorii buty robocze wodoszczelne pozwala zawęzić wybór do takich modeli. Przy potrzebie fasonu obejmującego kostkę pomocne są buty robocze wysokie, a przy długim chodzeniu między stanowiskami lekkie buty robocze pozwalają zawęzić wybór według masy. Kontakt podeszwy z gorącym podłożem dotyczy modeli oznaczonych HRO, a nie całej kategorii S3.
Dodatkowe oznaczenia modeli S3
Dodatkowe symbole występują przy wybranych modelach S3 i odnoszą się do konkretnych właściwości, dlatego oznaczenia z różnych wydań normy należy czytać osobno. SRC oznacza pozytywny wynik obu prób ze starszego wydania: SRA na ceramice z roztworem NaLS oraz SRB na stali z gliceryną. SRA jest oznaczeniem starszego wydania dotyczącym badania na płytce ceramicznej z roztworem NaLS, a SR w wydaniu 2022 oznacza inne, dodatkowe badanie na ceramice z gliceryną. SR nie jest odpowiednikiem dawnego SRC.
Temperatura, elektrostatyka i kontakt podeszwy z paliwem
CI potwierdza izolacyjność zespołu podeszwy od zimna w znormalizowanej próbie, a HRO odnosi się do odporności podeszwy na kontakt z gorącym podłożem. HI dotyczy izolacyjności zespołu podeszwy od ciepła, nie deklaruje natomiast odczuwalnego komfortu cieplnego człowieka. Przy stanowiskach wymagających kontroli potencjału elektrostatycznego właściwym kryterium jest ESD; buty antyelektrostatyczne stanowią odrębną kategorię związaną z właściwościami elektrostatycznymi obuwia. ESD nie jest obuwiem elektroizolacyjnym. FO potwierdza wynik materiału podeszwy w znormalizowanej próbie paliwowej, lecz nie oznacza przyczepności na oleju przemysłowym ani odporności całego buta na paliwa, smary, benzynę, rozpuszczalniki czy kwasy. Przy zagrożeniach związanych ze spawaniem potrzebne są buty spawalnicze z deklaracją właściwą dla tego zastosowania, ponieważ HRO ani HI nie przesądzają o takim przeznaczeniu.
EN ISO 20345: wymagania dla obuwia bezpiecznego
EN ISO 20345 określa wymagania podstawowe i dodatkowe dla obuwia bezpiecznego do pracy oznaczonego literą S, w tym dla kategorii S3. Norma wiąże obuwie bezpieczne z podnoskiem, który chroni palce przed uderzeniem do 200 J oraz ściskaniem siłą 15 kN. EN ISO 20344 opisuje metody badania obuwia przeznaczonego do ochrony indywidualnej oraz jego elementów konstrukcyjnych.
Deklaracje dla szczególnych stanowisk
EN 61340-5-1 określa wymagania programu ochrony przed elektrycznością statyczną przy obsłudze elementów i urządzeń wrażliwych na wyładowania elektrostatyczne. Właściwość ESD dotyczy tylko modeli przeznaczonych do kontroli potencjału elektrostatycznego. EN ISO 20349 jest rodziną norm uzupełniających wymagania obuwia bezpiecznego dla zagrożeń w odlewnictwie oraz przy spawaniu i procesach pokrewnych. Gdy stanowisko wymaga obuwia bezpiecznego, a nie obuwia zawodowego, kategoria buty zawodowe pomaga rozróżnić te dwa rodzaje wyrobów.
Elementy konstrukcji obuwia S3
Konstrukcja S3 skupia elementy odpowiadające na zagrożenia występujące przy pracy na roboczym podłożu i w pobliżu przenoszonych materiałów.
- Podnosek bezpieczeństwa: chroni palce przed uderzeniem oraz ściskaniem zgodnie z wymaganiami obuwia bezpiecznego. Materiału norma nie narzuca — próbę przechodzi tak samo stal, aluminium i kompozyt, a różnią się masą oraz tym, czy odzywają się na bramce z wykrywaczem metalu. W klasie S3 to jednak dopiero połowa odpowiedzi, bo drugi metalowy element siedzi w spodzie.
- Wkładka typu P: w wydaniu EN ISO 20345:2022 jest metalowym elementem w spodzie obuwia, odpowiadającym za odporność na przebicie przez ostre elementy podłoża. Dlatego but z kompozytowym noskiem, ale z wkładką P, nadal nie jest wyrobem bez metalu — w pełni niemetalowe są dopiero warianty S3L i S3S.
- Zamknięty obszar pięty: zabudowana pięta utrzymuje stopę w miejscu przy schodzeniu po pochyłości i po drabinie; klasa S3 wymaga jej z definicji.
- Część wierzchnia: ma deklarowaną odporność na przenikanie i absorpcję wody, bez przypisywania całemu obuwiu pełnej wodoszczelności.
- Urzeźbienie podeszwy: wyprofilowany bieżnik odprowadza spod stopy błoto i wodę, dlatego S3 sprawdza się na nieutwardzonym podłożu; S1 takiego wymagania nie stawia.
Gdy o wyborze decyduje niższa forma, półbuty męskie pozwalają szukać fasonu bez zmiany kryterium ochronnego. Przy potrzebie konstrukcji sięgającej wyżej niż półbut pomocne są trzewiki robocze, które zawężają wybór według fasonu, a gdy kryterium jest sam materiał noska — buty robocze z noskiem kompozytowym.
Dopasowanie obuwia do skarpety i długości zmiany
Rozmiar obuwia S3 warto oceniać na stopie w skarpecie używanej podczas pracy.
- Długość wkładki: przed palcami powinno zostać miejsce, które nie powoduje ich ucisku podczas kroku i schodzenia po drabinie.
- Osadzenie pięty: zamknięty obszar pięty powinien trzymać stopę bez unoszenia się przy chodzeniu.
- Grubość skarpety: grubsza skarpeta zajmuje więcej miejsca wewnątrz buta i może zmienić odczuwalną szerokość oraz objętość.
- Sygnały złego dopasowania: ucisk palców, wyraźne unoszenie pięty albo nadmierny luz wskazują na potrzebę zmiany rozmiaru lub fasonu.
Gdy dopasowanie ma być rozpoczęte od wariantu damskiego, buty robocze damskie pomagają zawęzić przegląd fasonów. Przy wyborze według wariantu męskiego tę samą funkcję pełnią buty robocze męskie, pozostawiając S3 jako kryterium ochrony.
Dobór do zagrożeń na stanowisku
Oznaczenie S3 ułatwia dobranie obuwia tam, gdzie jednocześnie występuje ryzyko uderzenia w palce i przebicia spodu stopy.
Sytuacje odpowiadające konstrukcji S3
- Przy montażu i na placu budowy podnosek oraz wkładka typu P odpowiadają na ryzyko spadających elementów i ostrych pozostałości na podłożu.
- W magazynie, strefie przeładunku i logistyce obuwie S3 odpowiada na ryzyko związane z ładunkami w pobliżu stopy oraz ostrymi elementami na podłożu.
- Na stanowiskach z wymaganiem kontroli potencjału elektrostatycznego potrzebny jest wyrób z oznaczeniem ESD.
Warunki wymagające dodatkowego kryterium
- Przy kontakcie podeszwy z gorącym podłożem wybiera się model z HRO, a przy potrzebie izolacyjności zespołu podeszwy od zimna — model z CI.
- FO dotyczy materiału podeszwy w próbie paliwowej i nie potwierdza odporności całego buta ani przyczepności na oleju przemysłowym.
- Brak SR nie oznacza braku odporności na poślizg, ponieważ w wydaniu 2022 podstawowe badanie na ceramice z NaLS jest wymaganiem podstawowym bez własnego symbolu.
- Przy spawaniu potrzebne jest obuwie z deklaracją EN ISO 20349-2; S3, HRO i HI nie zastępują tej deklaracji.
Gdy stanowisko nie wymaga ochrony spodu przed przebiciem ani właściwości części wierzchniej charakterystycznej dla S3, buty robocze S1 prowadzą do odrębnej kategorii. Jeśli ryzyko nie obejmuje ochrony palców podnoskiem, buty robocze bez podnoska pomagają rozpocząć wybór od właściwego rodzaju obuwia.
Kontrola zużycia podnoska, podeszwy i wkładki
Stan obuwia należy oceniać regularnie, ponieważ uszkodzenie elementu konstrukcji może ograniczyć jego deklarowaną funkcję ochronną.
- Podeszwa: pęknięcia, głębokie przecięcia, odklejenia i silne starcie urzeźbienia są sygnałem do wymiany obuwia.
- Część wierzchnia: rozdarcia, rozklejenia lub uszkodzenia w okolicy łączenia z podeszwą wymagają oceny przed dalszym użytkowaniem.
- Obszar palców: po silnym uderzeniu w podnosek obuwie należy wymienić, ponieważ element odpowiadający za ochronę palców mógł ulec uszkodzeniu.
- Wnętrze i wkładka: deformacje, przetarcia oraz zużycie pogarszające ułożenie stopy wskazują na potrzebę wymiany, podobnie jak uszkodzenie spodu z wkładką typu P.