Kalosze ochronne do pracy
Kalosze ochronne do pracy to zabudowane obuwie z wysoką cholewką, formowane w całości z tworzywa, dzięki czemu nie przepuszcza wody na całej wysokości. Obejmują warianty bezpieczne oznaczone literą S oraz zawodowe oznaczone literą O, a zakres deklarowanych właściwości zależy od oznaczenia konkretnego modelu.
Buty gumowe — nazywane też gumowcami albo obuwiem gumowym — wykonuje się dziś głównie z PCV lub z lekkiego tworzywa EVA, więc obok klasy warto sprawdzić materiał i to, czy model jest ocieplany. Odzież przeciwdeszczową i rękawice do tych samych warunków znajdziesz w sklepie BHP.
Kiedy kalosze robocze wymagają podnoska lub wkładki przeciwprzebiciowej
Po kalosz sięga się tam, gdzie podłoże jest mokre — przy myciu hal, w przetwórstwie, na terenach zewnętrznych i w rolnictwie — bo obuwie formowane w całości z tworzywa nie przepuszcza wody. Sama szczelność nie jest jednak ochroną palców ani spodu. Gdy podczas pracy występuje ryzyko uderzenia lub ściskania palców, kalosze robocze w klasie S4, S5 albo SBP zapewniają ochronę dzięki podnoskowi bezpieczeństwa. Jeżeli pod stopą mogą znaleźć się ostre elementy, potrzebne są gumowce robocze oznaczone S5 albo SBP, z deklarowaną odpornością spodu na przebicie. Wybór między obuwiem bezpiecznym oznaczonym literą S a zawodowym oznaczonym literą O zależy przede wszystkim od zagrożeń obecnych na stanowisku.
Gumiaki robocze w klasach OB i O4 są obuwiem zawodowym bez podnoska bezpieczeństwa. Przy pracach wymagających ochrony palców i spodu w innej konstrukcji pomocne są buty robocze S3, a gdy podnosek ma być w kroju damskim, punktem odniesienia są buty robocze damskie z blachą. Buty gumowe robocze należy dobierać do zagrożeń występujących przy konkretnych zadaniach.
S4, S5, SBP, O4 i OB — różnice między klasami kaloszy
Oznaczenie na kaloszu rozdziela obuwie bezpieczne z podnoskiem od zawodowego bez podnoska. Gdy potrzebny jest fason bez podnoska, buty robocze bez podnoska pozwalają rozszerzyć porównanie konstrukcji; przy wymaganiu odporności spodu na przebicie innym punktem odniesienia są buty robocze S1P.
| Oznaczenie | Co obejmuje | Kiedy wybrać |
|---|---|---|
| OB | Podstawowe wymagania obuwia zawodowego — bez podnoska bezpieczeństwa i bez deklarowanej odporności spodu na przebicie. | Na stanowisku bez ryzyka uderzenia lub zgniecenia palców. |
| O4 | Względem OB: zamknięty obszar pięty, absorpcję energii w części piętowej i antyelektrostatyczność. | Gdy potrzebne jest obuwie zawodowe z tymi właściwościami. |
| S4 | Podnosek bezpieczeństwa, zamknięty obszar pięty, absorpcję energii w pięcie i antyelektrostatyczność. | Przy ryzyku uderzenia lub ściskania palców. |
| S5 | Względem S4: odporność spodu na przebicie i urzeźbienie podeszwy. | Gdy poza ochroną palców zagrożeniem są ostre elementy pod stopą. |
| SBP | Podnosek bezpieczeństwa oraz dodatkową odporność spodu na przebicie. | Przy jednoczesnym ryzyku uderzenia w palce i przebicia od podłoża. |
FO, SRC i SR: dodatkowe oznaczenia podeszwy
FO dotyczy wyłącznie materiału podeszwy i potwierdza wynik znormalizowanej próby paliwowej. Nie opisuje odporności całego kalosza na oleje, smary, benzynę, rozpuszczalniki ani kwasy. Właściwości antyelektrostatyczne niosą już same klasy S4, S5 i O4, więc w kaloszu nie trzeba ich szukać osobno; dopiero gdy stanowisko stawia wymagania wykraczające poza ten zakres, zestaw je z kategorią buty antyelektrostatyczne.
Badania poślizgu w różnych wydaniach norm
SRC oznacza pozytywny wynik dwóch prób stosowanych w starszym wydaniu normy: na ceramice z roztworem NaLS oraz na stali z gliceryną. SR jest dodatkowym oznaczeniem z wydania 2022, odnoszącym się do badania na płytce ceramicznej pokrytej gliceryną, dlatego nie jest odpowiednikiem SRC. Brak SR w tym wydaniu nie oznacza braku podstawowego badania poślizgu, ponieważ badanie na ceramice z NaLS jest wymaganiem podstawowym bez osobnego symbolu. Ani FO, ani SR, ani SRC nie stanowią deklaracji przyczepności na rozlanym oleju przemysłowym.
Co oznaczają normy EN ISO 20345, EN ISO 20347 i EN ISO 20344
EN ISO 20345 określa wymagania dla obuwia bezpiecznego do pracy oznaczonego literą S, a więc dla kaloszy z podnoskiem bezpieczeństwa. EN ISO 20347 dotyczy obuwia zawodowego oznaczonego literą O; ta grupa nie ma podnoska bezpieczeństwa. Gdy potrzebny jest podstawowy wariant obuwia bezpiecznego z podnoskiem, porównanie z buty ochronne SB pomaga oddzielić samą ochronę palców od rozszerzeń klasy.
Oznakowanie wymagane przez normy
EN ISO 20344 opisuje metody badania obuwia przeznaczonego do ochrony indywidualnej oraz wymagania dotyczące jego elementów, takich jak wierzch, podszewka, podpodeszwa i podeszwa. Stosuje się ją w powiązaniu z EN ISO 20345 oraz EN ISO 20347. Trwałe, czytelne oznakowanie obuwia pozwala rozpoznać rozmiar, typ, odniesienie do normy oraz deklarowaną kategorię lub właściwości.
Konstrukcja kaloszy: podnosek, spód i wysokość cholewki
W konstrukcji kalosza poszczególne elementy odpowiadają za zakres użytkowania i deklarowane właściwości wynikające z klasy.
- Podnosek bezpieczeństwa: występuje w kaloszach S4, S5 i SBP, gdzie chroni palce przed uderzeniem oraz ściskaniem.
- Wkładka przeciwprzebiciowa: w klasie S5 oraz przy oznaczeniu SBP odpowiada za dodatkową odporność spodu na przebicie.
- Urzeźbienie podeszwy: wymagane w klasie S5, gdzie wyprofilowany bieżnik ma odprowadzać wodę i błoto spod stopy; klasa S4 takiego wymagania nie stawia.
- Wysokość cholewki: gumiaki i gumowce — bo tak również nazywa się kalosze — występują w kilku wysokościach. Kalosze krótkie, określane też jako niskie, szybciej się zdejmuje przy częstym wchodzeniu i wychodzeniu ze strefy mokrej, a kalosze wysokie osłaniają łydkę przy chlapaniu i brodzeniu.
- Alternatywa fasonowa: gdy głównym kryterium staje się wysoka cholewka, buty robocze wysokie pozwalają porównać kalosz z inną zabudowaną konstrukcją.
Dobór kaloszy według zagrożenia pod stopą i nad palcami
Dobór zaczyna się od zagrożeń obecnych na stanowisku, a dopiero potem obejmuje dodatkowe oznaczenia konkretnego wariantu.
- Ryzyko nad palcami — gdy ładunek może uderzyć w palce albo je ścisnąć, wybór prowadzi do kaloszy S4, S5 lub SBP z podnoskiem bezpieczeństwa.
- Ostre elementy pod stopą — gdy podłoże stwarza ryzyko przebicia, potrzebny jest wyrób S5 albo SBP z deklarowaną odpornością spodu na przebicie.
- Brak ryzyka dla palców — na stanowiskach bez uderzeń i ściskania palców można rozważyć kalosze OB lub O4, należące do obuwia zawodowego.
- Oznaczenia dodatkowe — przy wymaganiach dotyczących podeszwy sprawdza się, czy konkretny kalosz ma FO, SR albo SRC, ponieważ nie są to cechy całej kategorii.
- Warunki chłodne — w tej kategorii są modele ocieplane, z wyjmowaną skarpetą albo z tworzywa EVA, które samo słabo przewodzi ciepło; izolację od zimna deklaruje oznaczenie CI, a gdy praca odbywa się głównie na sucho, osobną grupą do porównania są buty robocze zimowe.
Rozmiar kaloszy ochronnych a miejsce na skarpetę roboczą
Numeracja zależy od producenta i modelu, dlatego rozmiar sprawdzaj w tabeli konkretnego kalosza, a dobór zaczynaj od długości stopy i warstwy noszonej pod spodem.
- Miejsce na skarpetę: grubsza skarpeta robocza zajmuje dodatkową przestrzeń wewnątrz obuwia, więc przymiarka powinna uwzględniać warstwę używaną podczas zmiany.
- Stabilność pięty: pięta powinna pozostawać stabilna podczas chodzenia; jej unoszenie wskazuje na zbyt luźne dopasowanie.
- Przestrzeń dla palców: ucisk w przedniej części kalosza sygnalizuje zbyt małą ilość miejsca na stopę i skarpetę.
- Przesuwanie stopy: nadmierny ruch stopy wewnątrz cholewki utrudnia pewne poruszanie się.
- Inny fason: gdy poza rozmiarem liczy się dedykowany krój, buty robocze damskie lub buty robocze męskie pozwalają porównać kalosz z innymi fasonami roboczymi.
Najczęstsze pomyłki przy porównywaniu klas kaloszy
Porównanie oznaczeń powinno zawsze odnosić się do zagrożenia na stanowisku i do zakresu konkretnej klasy.
Co wskazuje oznaczenie
- OB i O4 opisują obuwie zawodowe, więc przy stanowisku z ryzykiem uderzenia lub zgniecenia palców potrzebne są kalosze klasy S z podnoskiem bezpieczeństwa.
- FO odnosi się do materiału podeszwy w znormalizowanej próbie paliwowej, a nie do cholewki, na którą chemikalia trafiają najczęściej; przy pracy z substancjami chemicznymi odporność trzeba odczytać z dokumentacji konkretnego wyrobu, bo klasa jej nie obejmuje.
- SRC pochodzi ze starszego wydania normy, a SR z wydania 2022, zatem oznaczenia te opisują różne badania i nie są zamienne.
Jak odczytać konsekwencję na stanowisku
- Brak SR nie przesądza o braku podstawowego badania poślizgu w obuwiu ocenianym według wydania 2022.
- Szczelność kalosza wynika z jego konstrukcji, a nie z oznaczeń podeszwy; gdy zamiast pełnej cholewki wystarczy niższy fason odporny na wodę, punktem odniesienia są buty robocze wodoszczelne.
Kontrola stanu kaloszy przed dalszym użytkowaniem
Regularna kontrola pozwala wychwycić uszkodzenia, które mogą zmieniać stabilność obuwia, osłonę stopy albo czytelność jego oznaczeń.
- Podeszwa i połączenia: zużycie bieżnika, pęknięcia oraz rozchodzenie się połączenia podeszwy z resztą obuwia są sygnałem do oceny dalszej przydatności kalosza.
- Cholewka: rozdarcia, pęknięcia i trwałe odkształcenia mogą pogarszać ułożenie obuwia na stopie.
- Wnętrze: uszkodzone elementy wewnętrzne, które powodują ucisk lub przesuwanie stopy, są sygnałem do oceny wymiany wyrobu.
- Oznaczenia: czytelne symbole, kategoria i odniesienie do normy umożliwiają identyfikację deklarowanych właściwości obuwia.
- Czyszczenie i przechowywanie: po zmianie spłucz błoto i resztki chemii, bo pozostawione na tworzywie przyspieszają jego starzenie; susz z dala od grzejnika i słońca, ponieważ wysoka temperatura oraz promieniowanie UV powodują pękanie cholewki w miejscach zginania.