Buty ochronne klasy SB
Buty robocze SB to najprostsza klasa obuwia bezpiecznego: podnosek chroniący palce przed uderzeniem energią 200 J i ściskaniem siłą 15 kN, a poza wymaganiami podstawowymi nic więcej. Sprawdzają się na równych, gotowych posadzkach w hali, magazynie, warsztacie i przy pracach wykończeniowych.
To, co w wyższych klasach przychodzi razem z oznaczeniem — zabudowana pięta, właściwości antyelektrostatyczne, absorpcja energii w pięcie — w SB pojawia się dopiero jako osobny symbol przy konkretnym modelu, o ile producent go zadeklarował. Dlatego akurat w tej klasie oznaczenia czyta się uważniej niż przy S1 czy S3.
Gdzie sprawdzają się buty ochronne SB
Buty ochronne SB pasują do magazynów i logistyki na równych posadzkach, gdzie podnosek zabezpiecza palce przy przenoszeniu paczek i pracy w pobliżu ładunków. Na halach montażowych jego obecność odpowiada na ryzyko uderzenia albo ściskania palców przez elementy montowane na gotowej podłodze. W warsztatach podnosek ma podobne zastosowanie przy manipulowaniu częściami i narzędziami na stabilnej nawierzchni.
Jeżeli podczas prac malarskich, gipsiarskich lub glazurniczych na wykończonych podłogach występuje ryzyko uderzenia albo ściskania palców, potrzebne jest obuwie z podnoskiem bezpieczeństwa. Rodzaj cholewki i zapięcia dobiera się do sposobu pracy. Gdy na stanowisku występują ostre przedmioty od spodu, potrzebny jest model SB z oznaczeniem P albo PS, wskazującym wkładkę odporną na przebicie. Przy porównywaniu klas obuwia buty robocze S1P oraz buty robocze S1 prowadzą do odrębnych kategorii. W hali, magazynie lub warsztacie obuwie kompletuje się razem z resztą wyposażenia — odzież robocza to osobna grupa dobierana pod te same warunki.
E, FO, SRA, SRC, P, PS, SR i CI w oznaczeniach modeli
Oznaczenie E opisuje absorpcję energii w obszarze pięty w znormalizowanej próbie. FO odnosi się wyłącznie do wyniku materiału podeszwy w próbie paliwowej, dlatego nie opisuje odporności całego buta ani przyczepności na rozlanym oleju przemysłowym. W aktualnym wydaniu normy P wskazuje metalową wkładkę odporną na przebicie, a PS wkładkę niemetalową badaną mniejszym gwoździem, co lepiej charakteryzuje ryzyko drobniejszych ostrych przedmiotów.
Oznaczenia poślizgu i izolacyjności
SRA jest symbolem ze starszego wydania normy i dotyczy badania na ceramice z roztworem NaLS. SRC oznacza pozytywny wynik obu prób starszego wydania, więc nie jest tym samym co SR. SR to dodatkowe badanie według wydania 2022 na płytce ceramicznej z gliceryną, a brak tego symbolu nie oznacza braku podstawowego badania poślizgu w tym wydaniu. CI potwierdza izolacyjność zespołu podeszwy od zimna w znormalizowanej próbie; przy pracy, w której ten warunek ma znaczenie, buty robocze zimowe pozwalają porównać fasony sezonowe. Gdy ryzyko przebicia stanowi stały element stanowiska, buty robocze S3 prowadzą do odrębnej klasy obuwia.
EN ISO 20345 i EN ISO 20344 — co sprawdzać w dokumentacji obuwia
EN ISO 20345 określa wymagania podstawowe i dodatkowe dla obuwia bezpiecznego do pracy oznaczonego literą S. W klasie SB norma obejmuje między innymi podnosek bezpieczeństwa chroniący palce przed uderzeniem i ściskaniem. EN ISO 20344 określa metody badania obuwia przeznaczonego do ochrony indywidualnej oraz wymagania dotyczące całego obuwia i jego elementów.
Oznaczenie oraz wydanie normy
Oznakowanie powinno być czytelne i nieścieralne, aby można było odczytać rozmiar, numer obuwia, typ, producenta, datę produkcji, numer normy oraz symbole właściwości ochronnych lub kategorię. Wydanie normy odczytuje się zgodnie z dokumentacją producenta, ponieważ między wydaniami zmieniły się między innymi zasady zapisu części oznaczeń. Buty zawodowe są właściwym kierunkiem, gdy potrzebne jest obuwie deklarowane według odrębnej normy dla tej rodziny wyrobów.
Podnosek, podeszwa i pięta: elementy istotne w butach SB
Konstrukcję buta SB ocenia się przez funkcję poszczególnych elementów oraz oznaczenia przypisane do konkretnego modelu.
- Podnosek bezpieczeństwa: jedyny element ochronny wymagany w tej klasie — to jego wynik w próbie udarowej i w ściskaniu decyduje o tym, że but w ogóle jest obuwiem bezpiecznym.
- Podeszwa: oznaczenie FO dotyczy materiału podeszwy w próbie paliwowej, a SR, SRA lub SRC odnoszą się do badań poślizgu właściwych dla danego wydania normy.
- Obszar pięty: symbol E opisuje pochłanianie energii przez część piętową w znormalizowanej próbie. Od klasy S1 w górę ta właściwość jest wymagana z definicji, więc nikt jej osobno nie wypisuje — w SB pojawia się tylko wtedy, gdy producent ją zadeklarował, i dlatego akurat tutaj warto jej szukać w oznaczeniu.
- Wkładka odporna na przebicie: w aktualnym wydaniu normy P oznacza wkładkę metalową, a PS niemetalową; jej obecność wynika z oznaczenia modelu, nie z wyglądu podeszwy.
- Cholewka i zapięcie: przy wyborze fasonu za kostkę buty robocze wysokie pozwalają porównać konstrukcję cholewki, a buty robocze bez sznurówek ułatwiają wybór innego sposobu zakładania.
Od ryzyka dla palców do dodatków konkretnego modelu SB
Wybór warto prowadzić od zagrożeń występujących na stanowisku, a potem przejść do oznaczeń konkretnego obuwia.
- Ryzyko dla palców — przy uderzeniu lub ściskaniu w strefie palców wybiera się but z klasą SB i podnoskiem bezpieczeństwa.
- Ryzyko od spodu — przy ostrych przedmiotach na posadzce potrzebny jest model z P albo PS, odpowiednio z wkładką metalową lub niemetalową.
- Warunki dodatkowe — E, FO, SRA, SRC, SR oraz CI odczytuje się jako osobne właściwości deklarowane dla danego modelu; brak SR w wydaniu 2022 nie oznacza braku podstawowego badania poślizgu.
- Zakres oceny — kategoria II w oznakowaniu opisuje ciężar zagrożenia i procedurę oceny zgodności, a nie poziom jakości wyrobu; myli się ją z klasą ochrony częściej niż którekolwiek inne oznaczenie.
Gdy stanowisko wymaga cech wykraczających poza SB, do odrębnych kategorii prowadzą buty robocze S2, buty robocze wodoszczelne oraz buty antyelektrostatyczne.
Dopasowanie butów SB
Zakres numeracji sprawdzaj w tabeli konkretnego modelu, a przymiarkę rób z taką skarpetą roboczą, jaka będzie noszona podczas zmiany.
- Miejsce przy podnosku: palce nie powinny stykać się z podnoskiem podczas chodzenia, kucania ani schodzenia po stopniach.
- Trzymanie pięty: pięta powinna pozostawać stabilna, bez wyraźnego unoszenia się przy kroku.
- Ucisk: ucisk na palce, śródstopie albo podbicie wskazuje na potrzebę zmiany rozmiaru lub fasonu.
- Warstwa pod spodem: grubsza skarpeta zajmuje więcej miejsca wewnątrz buta i zmienia odczucie dopasowania.
- Dobór fasonu: kroje damskie i męskie różnią się szerokością w śródstopiu i objętością w podbiciu, więc ten sam numer bywa w nich innym butem.
Granice klasy SB przy ocenie stanowiska
SB odpowiada na jedno zagrożenie — to w strefie palców. Każde inne trzeba znaleźć w dodatkowych symbolach konkretnego modelu albo poszukać wyższej klasy.
Co przemawia za wyborem oznaczeń
- Przy ryzyku ostrych przedmiotów na gotowej posadzce model z P lub PS wnosi wkładkę odporną na przebicie.
- Przy ocenie podeszwy symbol FO opisuje wynik materiału w próbie paliwowej, a SRA, SRC i SR trzeba czytać według wydania normy.
- Przy warunkach związanych z zimnem symbol CI dotyczy izolacyjności zespołu podeszwy w znormalizowanej próbie.
Granice, które zmieniają kierunek wyboru
- Samo SB bez P albo PS nie deklaruje wkładki odpornej na przebicie, więc nie odpowiada na zagrożenie gwoździami i ostrymi odpadami.
- FO nie potwierdza przyczepności na oleju przemysłowym, a SRA, SRC i SR nie są wymiennymi oznaczeniami ani gwarancją zachowania na każdej śliskiej nawierzchni.
- CI nie jest deklaracją komfortu cieplnego człowieka, lecz wynikiem dotyczącym zespołu podeszwy.
- Przy pracy w wodzie, błocie lub wymagającej gumowego fasonu kalosze stanowią osobny rodzaj obuwia, a przy spawaniu buty spawalnicze kierują do odrębnej grupy wyrobów.
Czytelne oznaczenia i stan podnoska podczas użytkowania
Przed dalszym użytkowaniem obuwia warto obejrzeć cholewkę, podeszwę, podnosek oraz wnętrze buta pod kątem uszkodzeń, które mogą wpływać na jego stan techniczny. Czytelne, nieścieralne oznakowanie pozwala zestawić klasę i symbole właściwości z zagrożeniami występującymi na stanowisku.
- Oznakowanie: wewnątrz obuwia powinny pozostać czytelne informacje o rozmiarze, numerze obuwia, typie, producencie, dacie produkcji i numerze normy.
- Symbole ochronne: oznaczenia właściwości lub kategoria obuwia pomagają ustalić zakres deklarowany dla konkretnego modelu.
- Stan podnoska: po istotnym uderzeniu parę wycofuje się nawet wtedy, gdy but wygląda cało — odkształcenie bywa niewidoczne z zewnątrz, a próba normowa obejmuje pojedyncze uderzenie.
- Podeszwa i cholewka: pęknięcia, rozwarstwienia albo głębokie uszkodzenia należy uwzględnić przy ocenie stanu całego obuwia.